ΤΟΥΡΚΙΑ

   Υπάρχουν ακόμα κάποιοι τόποι, όχι απαραίτητα μακρινοί και παραμυθένιοι, που είναι φορτωμένοι με αμέτρητες ιστορικές μνήμες και μαρτυρίες. Τόποι ζυμωμένοι με μύθους και θρύλους, που μόλις πατήσετε το πόδι σας εκεί αισθάνεστε το άρωμα της Ιστορίας να αναδύεται ασυγκράτητο και να σας τυλίγει από το πρώτο σας κιόλας βήμα. Σπάνιες ιδιαιτερότητες και προνόμια που απολαμβάνει ο γεωγραφικός χώρος της Τουρκίας, που θεωρείται ως ο πλέον κατάλληλος για να βιώσετε μια περιπλάνηση στα μονοπάτια της τοπικής Ιστορίας. Σας παραθέτω δέκα μνημεία της φύσης και του ανθρώπου που μπορούν – το καθένα μόνο του ή όλα μαζί– να αποτελέσουν το εφαλτήριο για μια επίσκεψή σας στην Τουρκία. 

1) ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ – ΚΩΝ/ΠΟΛΗ

   Η Αγία Σοφία, το αξεπέραστο θρησκευτικό αρχιτεκτόνημα του αυτοκράτορα Ιουστινιανού, άνοιξε τις πόρτες της στην πίστη των Βυζαντινών το 537 μ.Χ. Έκτοτε, και για σχεδόν μια χιλιετία, το δημιούργημα των μηχανικών Ισιδώρου και Ανθεμίου διατέλεσε το σύμβολο του ορθόδοξου χριστιανισμού, αποτελώντας ταυτόχρονα πρότυπο και σημείο αναφοράς για την μετέπειτα ανέγερση οποιουδήποτε ορθόδοξων θρησκευτικών κτισμάτων – αλλά και αντίγραφο για όλα τα θρησκευτικά κτίσματα των Τούρκων που ανεγέρθηκαν μετά το 1453.
   Παρά τις καταλυτικές αισθητικές παρεμβάσεις και τροποποιήσεις (τόσο εξωτερικά, όσο κυρίως στο εσωτερικό της) που έχει υποστεί η Αγία Σοφία μετά την άλωση της Πόλης (σήμερα λειτουργεί ως μουσείο), εξακολουθεί να διατηρεί τη μεγαλοπρέπεια και την επιβλητικότητά της, ενώ η συγκινησιακή φόρτιση του Έλληνα επισκέπτη που θα βρεθεί μέσα στον ιερό χώρο του ναού, εκεί όπου ο χριστιανισμός συναντούσε για αιώνες την Ιστορία, σίγουρα είναι μεγάλη.
   Αναζητήστε στο γυναικωνίτη του ναού τα εκπληκτικά ψηφιδωτά που υπάρχουν (του 11^ου και 12^ου αιώνα), από τα ελάχιστα που σώζονται σήμερα. Πρόκειται για αριστουργήματα της βυζαντινής θρησκευτικής αρχιτεκτονικής, που επιβεβαιώνουν τη μοναδικότητα αυτού του μνημείου της χριστιανοσύνης, το οποίο σίγουρα αποτελεί από μόνο του ένα σοβαρό λόγο για να επισκεφτείτε την Κων/πολη.   

2) ΤΡΟΙΑ

   Μέχρι τα μέσα του 19^ου αιώνα η συντριπτική πλειονότητα των ιστορικών-αρχαιολόγων τοποθετούσαν την ύπαρξη της Τροίας στη σφαίρα της φαντασίας και του μύθου. Ωστόσο, ο Ερρίκος Σλήμαν με μια σειρά ανασκαφών (1873-1890) που πραγματοποίησε στη συγκεκριμένη μικρασιατική περιοχή (στον λόφο Χισαρλίκ, κοντά στη συμβολή του ποταμού Σκαμάνδρου με τον Σιμόεντα) ανέτρεψε όλα τα δεδομένα, αποδεικνύοντας περίτρανα ότι η Ιλιάδα του Ομήρου δεν ήταν μύθος αλλά Ιστορία. Τις ανασκαφές του Σλήμαν προχώρησαν αργότερα ο Γερμανός Νταίρπφελντ (1894) και ο Αμερικανός Μπλέγκεν (1932-38).
    Η αρχαιολογική σκαπάνη του Σλήμαν έφερε στο φως τα ερείπια εννιά επίπεδων συνοικισμών που αντιστοιχούν σε διαδοχικές ιστορικές εποχές της Τροίας (3.200 π.Χ.- 400 μ.Χ.), συμπεριλαμβανομένης και της Τροίας του Πριάμου, η οποία είναι η έκτη κατά σειρά. Αυτό δικαιολογείται από τα ίχνη εμπρησμού που φέρει, τα οποία χρονολογούνται στο 1.200π.Χ., εποχή που αντιστοιχεί με τη συμβατική χρονολογία (1.185 π.Χ.) της καταστροφής της Τροίας από τους Έλληνες.
   Ανάμεσα στα λιγοστά ερείπια που απλώνονται στον ομώνυμο αρχαιολογικό χώρο ξεχωρίζει το Βουλευτήριο (9^ου π.Χ. αιώνα), το Θέατρο (των ρωμαϊκών χρόνων), καθώς και απομεινάρια τειχών που αναφέρονται σε διάφορες ιστορικές περιόδους της πόλης. Στην είσοδο του αρχαιολογικού χώρου υπάρχει μια σύγχρονη, ξύλινη αναπαράσταση του Δούρειου Ίππου.

3) ΕΦΕΣΟΣ

   Η Έφεσος, που αποτελεί σήμερα ένα από τα μεγαλύτερα υπαίθρια αρχαιολογικά μουσεία του κόσμου, υπήρξε το πλουσιότερο και πιο γνωστό κέντρο της Ιωνίας. Παρά το γεγονός ότι κατά μήκος των μικρασιατικών ακτών του Αιγαίου αναπτύχθηκαν περί τις πεντακόσιες ελληνικές πόλεις (Μίλητος, Πέργαμος, Πριήνη, Δίδυμα, Αλικαρνασσός, Φώκαια), η Έφεσος κατάφερε σταδιακά να ξεχωρίσει και να διαδραματίσει ηγετικό ρόλο, διαγράφοντας μια ένδοξη ιστορική πορεία 2.000 ετών. Στην αίγλη της Εφέσου συνετέλεσε το περίφημο Αρτεμίσιο, ένα από τα επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου και από τα μεγαλύτερα ιερά του ελληνικού κόσμου που κτίστηκε τον 6^ο π.Χ. αιώνα.
  Τα αρχαιολογικά μνημεία που υπάρχουν στο χώρο της Εφέσου (αναφέρονται στην ελληνιστική και στη ρωμαϊκή περίοδο, καθώς και στους πρωτοχριστιανικούς χρόνους) είναι εντυπωσιακά και δίνουν στον επισκέπτη τη δυνατότητα να σχηματίσει μια αντιπροσωπευτική εικόνα για το μέγεθος και τη μεγαλοπρέπεια μιας πόλης 250.000 κατοίκων του 2^ου π.Χ. Η κεντρική πομπική οδός με τους κίονες, το αρχαίο Θέατρο, οι Θέρμες, το Γυμνάσιο, η Αγορά, η Βιβλιοθήκη, ο ναός του Αδριανού και το Ωδείο είναι τα μνημεία που ξεχωρίζουν.

4) ΠΑΜΟΥΚΑΛΕ

   Σ’ ένα θαυμαστό καπρίτσιο της φύσης οφείλεται η δημιουργία του μοναδικού στον κόσμο φυσικού φαινόμενου του Παμουκαλέ, όπου μια ολόκληρη πλαγιά ενός λόφου παρουσιάζεται ντυμένη στα λευκά. Όχι φυσικά από χιόνι, αλλά εξαιτίας της  εναπόθεσης των ασβεστούχων αλάτων που περιέχονται στις θερμές ιαματικές πηγές της περιοχής. Μια φυσική διαδικασία αιώνων, που είχε ως αποτέλεσμα να σχηματιστεί ένα πάλλευκο σκηνικό, με πρωταγωνιστικά στοιχεία μικρούς άσπρους καταρράχτες και αβαθείς βραχώδεις λεκάνες, οι οποίες μοιάζουν με λευκές πισίνες τοποθετημένες σε ανισόπεδα επίπεδα. Αυτό το εξωπραγματικό θέαμα οδήγησε τους Τούρκους να προσδώσουν στη συγκεκριμένη περιοχή την ονομασία Παμουκαλέ (Φρούριο από Βαμβάκι).
   Μπορείτε να περιπλανηθείτε ξυπόλυτοι σ’ όλη την έκταση του Παμουκαλέ και να δροσιστείτε στα ιαματικά νερά των αβαθών λεκανών του οροπεδίου. Επίσης, σε παρακείμενο χώρο απλώνεται ο εκτεταμένος αρχαιολογικός χώρος της Ιεράπολης, που αποτελούσε ένα ιαματικό κέντρο που ίδρυσε το 2^ο π. Χ. αιώνα ο βασιλιάς της Περγάμου Ευμένης Β΄. Μια σαφής ένδειξη ότι από την αρχαιότητα ήταν ήδη γνωστές οι θεραπευτικές ιδιότητες των τοπικών ιαματικών πηγών.

5) ΜΥΡΑ

   Ανάμεσα στις πάμπολλες πόλεις που απλώνονταν στο γεωγραφικό χώρο της Λυκίας (νοτιοδυτική Μικρασία), εξέχουσα θέση κατά την αρχαιότητα κατείχαν τα Μύρα. Χάρη στον επίσκοπό τους Άγ. Νικόλαο, τα Μύρα, έμελλε να γίνουν διάσημα κατά τους χριστιανικούς χρόνους και τη βυζαντινή εποχή, με αποτέλεσμα, πλήθη πιστών να συρρέουν για αιώνες στον τάφο του για να προσκυνήσουν.
   Από τα αρχαία ερείπια της πόλη ξεχωρίζει το θέατρο, που διατηρείται σε καλή κατάσταση, ενώ αξιοθαύμαστες είναι και οι λαξευμένοι στο βράχο του λόφου της ακρόπολης τάφοι, που χρονολογούνται από τον 6 π.Χ. αιώνα. Ωστόσο, το σπουδαιότερο αξιοθέατο των Μύρων είναι ο ναός και ο τάφος του Αγίου Νικολάου, ο οποίος διατέλεσε μητροπολίτης στα Μύρα, όπου και ετάφη. Στο ναό, μέχρι το 1085, υπήρχε το σκήνωμα του Αγίου, αλλά κλάπηκε και μεταφέρθηκε στο Μπάρι της Ιταλίας. Ο ναός του Αγίου Νικολάου αναστηλώθηκε μερικώς τον 19ο αιώνα, ενώ οι Τούρκοι που παραδόξως σέβονται τον Άγιο, τον ονομάζουν Νοέλ-Μπάμπα και συχνά επικαλούνται τη βοήθειά του.

6) ΚΑΠΠΑΔΟΚΙΑ

   Η ιδιάζουσα γεωμορφολογία της Καππαδοκίας στην κεντρική Ανατολία δημιουργήθηκε κατά τους προϊστορικούς χρόνους, εξαιτίας τοπικών ηφαιστειακών δραστηριοτήτων και εκρήξεων. Στη συνέχεια, διαβρώσεις και σεισμοί μετέτρεψαν την περιοχή, από λάβα και πορόλιθο, σ’ έναν «καλλιτεχνικό κήπο» με φυσικά γλυπτά, για να φτάσει τελικά σε μας ένα πραγματικά σουρεαλιστικό τοπίο.
   Εκμεταλλευόμενοι την έμπνευση της φύσης, χριστιανοί μοναχοί ξεκίνησαν από τον 3^ο μ. Χ. αιώνα να λαξεύουν στο πέτρινο κορμί της Καππαδοκίας μοναστικά κελιά, λιτά παρεκκλήσια, αλλά και ολόκληρες εκκλησίες, αναδεικνύοντας σταδιακά την Καππαδοκία σ’ ένα από τα σημαντικότερα κέντρα του ορθόδοξου μοναχισμού. Παράλληλα, οι χριστιανικοί πληθυσμοί της περιοχής, αναζητώντας ασφάλεια και προστασία από τις επιδρομές Αράβων, Σελτζούκων και Οθωμανών, δεν δίστασαν να «χωθούν» μέσα στο μαλακό πορολιθικό πέτρωμα της γης, λαξεύοντας ολόκληρες υπόγειες πολιτείες που φιλοξενούσαν μέχρι και 20.000 άτομα.
   Τα περισσότερα αξιοθέατα της Καππαδοκίας υπάρχουν στην κοιλάδα Goreme. Εκεί υπάρχει το ομώνυμο υπαίθριο μουσείο με πλήθος λαξευμένων εκκλησιών, κατοικιών και μοναστικών κελιών, ενώ σε άλλο μέρος της κοιλάδας υψώνονται οι περίφημες πέτρινες «καμινάδες» της Καππαδοκίας. Στη τοποθεσία Zelve υπάρχει πλήθος σπηλαίων και μοναστικών κελιών, ενώ στη περιοχή Kaymakli βρίσκεται μια ολόκληρη υπόγεια πολιτεία.

7) ΝΕΜΡΟΥΤ  ΝΤΑΓΚ

    Μέσα στη σκληρή μοναξιά της πετρώδης οροσειράς του Αντιταύρου, ορθώνεται στην κορυφή του όρους Νέμρουτ Νταγκ (ύψος 2.150 μ.) ο περίφημος «Θρόνος των Θεών». Πρόκειται για ένα γιγαντίων διαστάσεων ταφικό μνημείο, που έκτισε πριν από 2.000 χρόνια ο βασιλιάς Αντίοχος Α΄ της Κομμαγενής (64 π.Χ.-38 π.Χ.), που ισχυριζόταν ότι ήταν διάδοχος του Μεγάλου Αλεξάνδρου.
   Ο «Θρόνος των Θεών» είναι μια πυραμίδα ύψους 50 μ., καλυμμένη με θρυμματισμένα βράχια, που αποτελεί το νεκρικό τύμβο του βασιλιά της Κομμαγενής. Έξι τεράστια αγάλματα ύψους 9 μ. δεσπόζουν μπροστά από το νεκρικό μνημείο. Ανάμεσα στους τρεις γιγάντιους πέτρινους θεούς (Δίας, Απόλλωνας και Ηρακλής), ο βασιλιάς Αντίοχος Α΄ όρθωσε και το δικό του άγαλμα, όπως επίσης και δύο βασιλικά οικόσημα, το λιοντάρι και τον αετό.
   Αν και ένας ισχυρός σεισμός έχει γκρεμίσει από τη θέση τους τα κεφάλια των γιγάντιων θεών, ο «Θρόνος των Θεών» συνιστά ένα μοναδικό ελληνιστικό μνημείο και αποτελεί έναν προορισμό ο οποίος από μόνος του μπορεί να γίνει αιτία ταξιδιού στη περιοχή της ανατολικής Μικρασίας.

8) ΙΣΑΚ  ΠΑΣΑ  ΣΕΡΑΙ

   Κτισμένο μόλις 40 χλμ. δυτικά της ιρανο-τουρκικής μεθορίου, το Ισάκ Πασά Σεράι είναι το πιο απομακρυσμένο μνημείο της τουρκικής επικράτειας. Ξεκίνησε να κτίζεται το 1685 από τον Τσολάκ Αμπντί Πασά, για να ολοκληρωθεί εκατό χρόνια αργότερα από το γιο του, τον Ισάκ Πασά. Παρά το γεγονός ότι το θρυλικό παλάτι-φρούριο των 366 αιθουσών είναι εν μέρει καταστραμμένο (οι τεράστιες χρυσοποίκιλτες πόρτες του παλατιού βρίσκονται στο μουσείο Ερμιτάζ της Ρωσίας), εντούτοις διαθέτει αρκετά στοιχεία που βρίσκονται σε ικανοποιητική κατάσταση.
   Το Ισάκ Πασά Σεράι κτίστηκε στο συγκεκριμένο γεωγραφικό σημείο για τον καλύτερο έλεγχο των εμπορικών δρόμων Ανατολής-Δύσης. Στο παλάτι του, ο πασάς υποδεχόταν στη μεγαλοπρεπή αίθουσα των ακροάσεων τους αρχηγούς των καραβανιών, από τους οποίους λάμβανε φόρο υποτελείας και διόδια, ενώ κατά καιρούς ο ίδιος «χρηματοδοτούσε» την πολυέξοδη ζωή του με ληστρικές επιθέσεις στα εμπορικά καραβάνια του μεταξένιου δρόμου. Κτισμένο σαν αετοφωλιά, το Ισάκ Πασά Σεράι δεσπόζει πάνω από την πόλη Ντογουμπαγιαζιτ και προσφέρει μια υπέροχη πανοραμική θέα της περιοχής.  

9) ΑΡΑΡΑΤ

   Φορτωμένο βιβλικές μνήμες, το όρος Αραράτ (5.130 μ.) ορθώνεται στην ανατολική εσχατιά της τουρκικής επικράτειας, αποτελώντας τα φυσικά σύνορα μεταξύ Τουρκίας και Αρμενίας. Η πόλη Ντογουμπαγιαζιτ προσφέρεται ως ορμητήριο για μια γνωριμία με το βουνό της Κιβωτού, καθώς απέχει μόλις 10 χλμ. από τους πρόποδες. Κατά το παρελθόν έχουν διεξαχθεί δύο εξερευνητικές αποστολές (1955, 1985) στο Αραράτ, με σκοπό να εντοπιστούν ίχνη της περίφημης Κιβωτού του Νώε, προσπάθειες όμως που δεν καρποφόρησαν.
   Μια ενδεδειγμένη λύση για να γνωρίσετε το βιβλικό όρος είναι να απευθυνθείτε σ’ ένα από τα τουριστικά γραφεία που υπάρχουν στην πόλη και τα οποία οργανώνουν εξορμήσεις στις χαμηλές πλαγιές του βουνού. Σε περίπτωση όμως που θελήσετε να προσεγγίσετε ως μεμονωμένοι επισκέπτες την περιοχή του Αραράτ, θα πρέπει να απευθυνθείτε στις τοπικές στρατιωτικές αρχές του Ντογουμπαγιαζιτ, γιατί η περιοχή είναι παραμεθόρια και ελέγχεται από το στρατό.

10) ΜΟΝΗ  ΠΑΝΑΓΙΑΣ  ΣΟΥΜΕΛΑ

   Κτισμένο σαν αετοφωλιά στην απόκρημνη πλαγιά του όρους Μελά, το ιστορικό μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά αποτελεί ένα συναρπαστικό προορισμό νοσταλγίας για τους απανταχού Ελληνοπόντιους που κατάγονται από τη συγκεκριμένη περιοχή της Μικρασίας. Άλλωστε, η μονή της Παναγίας Σουμελά που ανιστορήθηκε το 1951 στην Καστανιά Ημαθίας, φιλοξενεί την εικόνα της Παναγίας που μεταφέρθηκε εκεί από την ομώνυμη μονή του Εύξεινου Πόντου.
   Σύμφωνα με τη θρησκευτική παράδοση, η μονή ιδρύθηκε από τους μοναχούς Βαρνάβα και Σωφρόνιο τον 4^ο αιώνα και αρκετά σύντομα, απολαμβάνοντας προνομιακή μεταχείριση, απόκτησε πλούτη και φήμη. Το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελά εγκαταλείφτηκε τελικά από τους λίγους εναπομείναντες μοναχούς το 1923, ενώ μια πυρκαγιά το 1930 κατέστρεψε μεγάλο μέρος της μονής, καθώς και πολύτιμα θρησκευτικά κειμήλια. Αρκετοί χειρόγραφοι κώδικες και βιβλία της μονής υπάρχουν στο μουσείο της Άγκυρας, ενώ αρκετά καταστράφηκαν από βανδαλισμούς.